Энергия тұтынуды тиімді басқару «Қазақтелеком» АҚ қызметінің басым бағыттарының бірі болып табылады және тұрақты дамуды қамтамасыз етудің, операциялық тиімділікті арттырудың әрі Компанияның ұзақ мерзімді климаттық мақсаттарына қол жеткізудің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады.

Маңыздылықты талдау нәтижелері бойынша энергия тұтыну және энергия тиімділігі Компанияның маңызды ESG-тақырыптарының бірі ретінде айқындалды. Бағалау барысында мүдделі тараптардың күтулері, энергия тұтынудың операциялық шығындарға әсері, цифрлық инфрақұрылымды дамыту, парниктік газдар шығарындылары, климаттық тәуекелдер және Компания қызметінің ұзақ мерзімді орнықтылығы ескерілді.

Телекоммуникациялық желілердің, деректерді өңдеу орталықтарының, жаңа буын байланыс инфрақұрылымының және жасанды интеллект жобаларының қарқынды дамуы жағдайында энергетикалық ресурстарды тиімді басқару стратегиялық маңызға ие. Іске асырылып жатқан энергия тиімділігі жөніндегі іс-шаралар энергия сыйымдылығын төмендетуге, пайдалану шығындарын оңтайландыруға, инфрақұрылымның сенімділігін арттыруға және қоршаған ортаға әсерді азайтуға мүмкіндік береді.

Деректерді өңдеу орталықтарының (ДҚБО) энергия тиімділігін бағалау мақсатында компанияда ат-жабдықтардың (серверлердің, деректерді сақтау жүйелерінің және желілік жабдықтардың) энергия тұтынуына ДҚБО жалпы энергия тұтынуының қатынасын сипаттайтын Power Usage Effectiveness (PUE) көрсеткіші қолданылады. PUE мәні 1,0-ге неғұрлым жақын болса, деректер орталығының энергия тиімділігі соғұрлым жоғары болады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша "Қазақтелеком" АҚ ҚОҚ Pue орташа мәні 1,6 құрады, бұл энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану және Компанияның деректерді өңдеу орталықтарының инженерлік инфрақұрылымының энергия тиімділігін арттыру жөніндегі тұрақты жұмысы туралы куәландырады.

Компанияда ISO 50001:2018 халықаралық стандартының талаптарына сәйкес сертификатталған энергетикалық менеджмент жүйесі жұмыс істейді, ол энергия тиімділігін жүйелі басқаруды және энергетикалық менеджмент процестерін үздіксіз жетілдіруді қамтамасыз етеді.

Энергетикалық менеджмент жүйесі Компанияның жалпы басқару жүйесіне біріктірілген және негізгі өндірістік объектілерге қолданылады. Жүйе Plan–Do–Check–Act (PDCA) үздіксіз жетілдіру қағидатына негізделген және энергия тұтынуды тұрақты мониторингтеуді, энергетикалық талдау жүргізуді, энергия тиімділігі жөніндегі іс-шаралардың нәтижелілігін бағалауды, ішкі аудиттерді, басшылық тарапынан талдауды және түзету іс-шараларын іске асыруды қамтиды.

Энергетикалық менеджмент саласындағы саясатты іске асыру мақсатында Компания энергия тұтынуды тұрақты негізде бақылайды, энергетикалық талдау жүргізеді, энергия тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шараларды жүзеге асырады және энергетикалық ресурстарды басқару процестерін үздіксіз жетілдіреді.

Энергетикалық менеджмент жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету және энергетикалық деректерді басқару сапасын арттыру мақсатында «Қазақтелеком» АҚ-да энергия ресурстарын тұтынатын бастапқы өндірістік объектілер туралы құрылымдалған ақпаратты қамтитын Энергетикалық тізілім және Парниктік газдар тізілімі әзірленді. Бұл тізілімдер энергетикалық профильді қалыптастыру, энергия тұтынудың базалық деңгейін айқындау, энергия тиімділігі көрсеткіштерін мониторингтеу, парниктік газдар шығарындыларын есепке алу, ESG есептілігін дайындау және басқарушылық шешімдер қабылдау үшін пайдаланылады.

Компанияда сондай-ақ «Энергия түрлерін сәйкестендіру. Базалық деңгейлерді анықтау. Энергетикалық талдау» құжатталған рәсімі енгізілген. Аталған рәсім Энергетикалық тізілімді жүргізуді, энергетикалық талдау жүргізуді, энергия тұтынудың базалық деңгейлерін айқындауды, энергия тиімділігі көрсеткіштерін мониторингтеуді және энергия тиімділігі жөніндегі іс-шаралардың нәтижелілігін бағалауды реттейді.

Өндірістік объектілердің энергия тиімділігін арттыру мақсатында Компания жарықдиодты жарықтандыру жүйелерін енгізу, жарықтандыруды автоматты басқару жүйелерін орнату, энергияны көп тұтынатын жабдықтарды оңтайландыру, инфрақұрылымды жаңғырту кезінде энергия үнемдейтін техникалық шешімдерді қолдану, сондай-ақ жабдықтарды сатып алу және инвестициялық жобаларды іске асыру кезінде энергия тиімділігі өлшемшарттарын ескеру сияқты ұйымдастырушылық және техникалық іс-шаралар кешенін жүзеге асырады.

2025 жылы жүргізілген кешенді энергетикалық аудит қорытындысы бойынша Компанияның құрылымдық бөлімшелері 2026–2031 жылдарға арналған энергия тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шаралар жоспарларын әзірледі. Энергия тұтыну және энергия тиімділігі көрсеткіштері іске асырылатын іс-шаралардың нәтижелілігін бағалау, басқарушылық шешімдер қабылдау және Компанияның корпоративтік есептілігінде жария түрде ақпаратты ашу мақсатында тұрақты түрде мониторингтеледі.



Энергетикалық менеджмент саласындағы қызметкерлердің құзыреттерін дамыту

«Қазақтелеком» АҚ Энергетикалық менеджмент саласындағы саясатты іске асыру және ISO 50001:2018 халықаралық стандартының талаптарына сәйкес сертификатталған энергетикалық менеджмент жүйесінің нәтижелі жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру мәселелеріне жауапты қызметкерлердің кәсіби біліктілігін жүйелі түрде арттырады.

Қызметкерлердің кәсіби құзыреттерін дамыту Компанияның энергетикалық менеджмент жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және жыл сайын Қызметкерлердің біліктілігін арттырудың бірыңғай жоспарына енгізіледі. 2025 жылға арналған Қызметкерлердің біліктілігін арттырудың бірыңғай жоспары шеңберінде Компания «Gewinn PVL» ЖШС ұйымдастырған «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігі» тақырыбында үш күндік офлайн оқу семинарын өткізді. Оқытуды аяқтаған барлық қатысушыларға сертификаттар табысталды.

Оқытуға энергия үнемдеу және энергетикалық менеджмент саласындағы іс-шараларды іске асыруға жауапты «Қазақтелеком» АҚ-ның 28 қызметкері қатысты.

Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасының энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласындағы мемлекеттік саясаты мен заңнамасының талаптарын, энергетикалық аудит жүргізуді, энергия үнемдеу бағдарламаларын әзірлеуді, энергия ресурстары мен су тұтынуды нормалау әдістерін, сондай-ақ ISO 50001 халықаралық стандартының талаптарына сәйкес энергетикалық менеджмент жүйесін құру, енгізу, пайдалану және үздіксіз жетілдірудің практикалық аспектілерін қамтыды. Сонымен қатар энергетикалық жоспарлау, энергетикалық профильді қалыптастыру, энергия тиімділігінің көрсеткіштері, мониторинг, ішкі аудиттер және энергетикалық менеджмент жүйесінің нәтижелілігін бағалау мәселелері қарастырылды.

Оқыту барысында алынған білім мен тәжірибелік дағдылар энергия тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шараларды іске асыруда, энергия үнемдеу бағдарламаларын әзірлеуде, энергетикалық талдау жүргізуде, энергия тұтынуды мониторингтеуде, энергетикалық аудит нәтижелері бойынша іс-шараларды орындауда және «Қазақтелеком» АҚ-ның энергетикалық менеджмент жүйесін үздіксіз жетілдіруде қолданылады.

«Қазақтелеком» АҚ төмен көміртекті дамудың негізгі төрт бағытын белгілейді:

«Қазақтелеком» АҚ өз қызметін экологиялық жауапкершілік пен тұрақты даму қағидаттарына сәйкес жүзеге асырады, қоршаған ортаға әсерді барынша азайтуға, сондай-ақ Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының және халықаралық экологиялық стандарттардың талаптарын сақтауға ұмтылады.

Компанияда ISO 14001:2015 халықаралық стандартының талаптарына сәйкес сертификатталған экологиялық менеджмент жүйесі (ЭМЖ) жұмыс істейді. Экологиялық менеджмент жүйесі Компанияның корпоративтік басқару жүйесіне интеграцияланған және экологиялық әрі климаттық тәуекелдерді басқарудың маңызды элементтерінің бірі болып табылады.

Экологиялық саясатқа, Төмен көміртекті даму бағдарламасына және ішкі нормативтік құжаттарға сәйкес Компания қоршаған ортаның ластануын болдырмауға, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға, энергия тиімділігін арттыруға, парниктік газдар шығарындыларын азайтуға және табиғат қорғау заңнамасының талаптарын сақтауға бағытталған кешенді іс-шараларды жүзеге асырады.

Компания экологиялық мәдениетті дамыту мен қызметкерлердің кәсіби құзыреттерін арттыруды экологиялық менеджмент жүйесінің тиімділігін қамтамасыз етудің маңызды факторларының бірі ретінде қарастырады.

Осы мақсатта «Қазақтелеком» АҚ Корпоративтік университетінде қызметкерлер үшін «Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі: экологиялық заңнаманы одан әрі жетілдіру шеңберіндегі жаңа заңнамалық бастамалар. Кешенді экологиялық рұқсатқа (КЭР) көшу. Мемлекеттік экологиялық бақылау. Өндіріс және тұтыну қалдықтарымен жұмыс істеу. Стратегиялық экологиялық бағалау. Кәсіпорындағы парниктік газдарды басқару» атты біліктілікті арттыру курсы қолжетімді.

2025 жылы қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне жауапты мамандар «Парниктік газдар шығарындыларын реттеу. Көміртек нарықтары. ESG және экологиялық менеджмент жүйесін енгізу. НБДСОС және ПР жаңа порталдары арқылы экологиялық есептілікті ұсыну» бағдарламасы бойынша «E-Monitoring» ЖШС ұйымдастырған мамандандырылған оқытудан өтті. Оқу қорытындысы бойынша қатысушыларға біліктілікті арттыру сертификаттары табысталды.

«Таза Қазақстан» республикалық экологиялық бастамасы аясында 2025 жылы Компанияның 12 қызметкері өндіріс және тұтыну қалдықтарын сұрыптау мен оларды жауапты басқару дағдыларын дамытуға бағытталған «Қалдықтарды сұрыптау және олардың түрлері» бағдарламасы бойынша оқудан өтті.

Климаттық құзыреттерді одан әрі дамыту және халықаралық үздік тәжірибелерді енгізу мақсатында Компанияның эколог мамандары 2025 жылы БҰҰ Жаһандық шартының Climate Ambition Accelerator халықаралық білім беру бағдарламасына қатыса бастады. Алты айлық бағдарлама кәсіпорындарға парниктік газдар шығарындыларын қысқарту бойынша ғылыми негізделген мақсаттарды айқындауға, климаттық стратегияларды әзірлеуге және халықаралық тәсілдерге сәйкес көміртектік бейтараптыққа қол жеткізуге қолдау көрсетуге бағытталған.

«Қазақтелеком» АҚ қызметкерлердің кәсіби құзыреттерін үздіксіз дамытуды экологиялық менеджмент жүйесін жетілдірудің, экологиялық аспектілерді басқару сапасын арттырудың, климаттық құзыреттерді нығайтудың және Компанияның тұрақты даму саласындағы стратегиялық мақсаттарына қол жеткізудің маңызды элементі ретінде қарастырады.

Климаттық тәуекелдерді басқарудың тиімді стратегияларын енгізу және климаттық мүмкіндіктерді пайдалану компанияның тұрақты дамуының маңызды аспектілері болып табылады. "Қазақтелеком" АҚ климаттық тәуекелдерді басқару бөлігінде корпоративтік жүйені жетілдіруге бағытталған. Осы жұмыс шеңберінде климаттық тәуекелдер мен мүмкіндіктерді сәйкестендіру жүргізілді, оларды анықтау үшін әдістемелік тәсіл әзірленді және климатқа байланысты қаржылық ақпаратты ашу жөніндегі жұмыс тобының (tcfd) ұсынымдарына және IFRS S1 және S2 стандарттарына сәйкес климаттық өзгерістер сценарийлеріне талдау жүргізілді.

Жүргізілген бағалау шеңберінде "Қазақтелеком" АҚ-ның орташа және ұзақ мерзімді перспективадағы физикалық және өтпелі тәуекелдері co₂ RCP (Representative concentration Pathway) және nze 2050 шоғырлануының әртүрлі сценарийлері үшін климаттық айнымалылардың болжамдарын пайдалана отырып талданады.

RCP2.6 сценарийінде (Париж келісімімен келісілген) тәуекелдер негізінен декарбонизацияға көшумен байланысты (реттеуші, технологиялық, нарықтық және беделді тәуекелдер). Бұл ауысу сонымен қатар энергия тиімділігін арттыру және жаңартылатын энергияға көшу арқылы шығындарды азайтуға байланысты айтарлықтай мүмкіндіктерді білдіреді.

RCP4.5 сценарийінде технологиялық өзгерістерді енгізу бойынша орташа күш-жігер қабылданады. Бұл желдің максималды жылдамдығы мен жауын-шашын сияқты экстремалды ауа-райының жиілігі мен қарқындылығының артуына әкеледі, бұл инфрақұрылымдық жүйелерді бейімдеуге айтарлықтай экономикалық шығындар әкеледі.

RCP8.5 сценарийінде ("business as usual") негізгі тәуекелдер Климаттық айнымалылардың физикалық өзгеруіне байланысты, соның ішінде уақытша (ауа-райының күрт өзгеруі) және созылмалы (температураның жоғарылауы, жауын-шашынның өзгеруі). Температураның жоғарылауы, әсіресе су ресурстарына тәуелді елдерде, желілік жабдықты салқындату үшін энергия шығындарын едәуір арттыруы мүмкін.

Халықаралық энергетикалық агенттіктің nze 2050 сияқты өтпелі сценарийлері температураның 1.5°C-қа дейін көтерілуін шектеу жағдайында дамуды түсіну үшін негізгі ақпаратты ұсынады, олар парниктік газдар шығарындыларын азайту және 2050 жылға қарай нөлдік шығарындыларға қол жеткізу үшін қажетті күш-жігерді сипаттайды.